Nghệ An: Lao đao vì thủy điện

Theo số liệu quy hoạch, Nghệ An có 41 công trình thủy điện vừa và nhỏ có thể khai thác và kêu gọi đầu tư xây dựng đến năm 2015. Các dự án thủy điện tập trung dày đặc tại thượng nguồn sông Lam, như: Bản Vẽ, Khe Bố, Sông Con, Khe Thơi, Yên Thắng, Nậm Nơn, Bản Ảng, Xốp Cốc (huyện Tương Dương); Hủa Na, Bản Cốc, Sao Va, Nhan Hạc, Sông Quang, Châu Thôn, Tiền Phong (huyện Quế Phong); Mỹ Lý, Nậm Mô, Nậm Mô 1, Nậm Tít, Can Nam (huyện Kỳ Sơn)...

Cấp phép tràn lan

Cấp phép xây dựng ồ ạt nhưng việc triển khai thực hiện các dự án thủy điện ở Nghệ An lại không đúng tiến độ, hàng loạt dự án sau nhiều năm phê duyệt vẫn nằm trên giấy.

Theo báo cáo mới nhất của Sở Công Thương Nghệ An, trên địa bàn tỉnh hiện có 18 dự án thủy điện không triển khai xây dựng đúng tiến độ. Trong đó, Sở Công Thương đề nghị UBND tỉnh Nghệ An thu hồi 7 dự án; cho dãn tiến độ thực hiện thêm 1 năm với 11 dự án, nếu không triển khai xây dựng đúng kế hoạch sẽ kiến nghị thu hồi.

Vì thiếu đói, hàng trăm hộ dân đã bỏ khu tái định cư để về khu vực lòng hồ thủy điện Bản Vẽ sinh sống

Ông Nguyễn Huy Cương, Phó Giám đốc Sở Công Thương Nghệ An, nhìn nhận: “Trước đây, việc xây dựng quy hoạch phát triển thủy điện ở tỉnh có nhiều điểm chưa hợp lý, cấp phép quá nhiều dự án. Quan điểm của chúng tôi là các dự án nhỏ và vừa nếu chậm triển khai thì cần thu hồi. Hiện nay, để bảo đảm môi trường sinh thái, Nghệ An không nên phát triển thêm dự án thủy điện nữa”.

Mất nhiều hơn được

Từ năm 2006, để thi công Nhà máy Thủy điện Bản Vẽ, hơn 2.100 hộ dân ở huyện Tương Dương phải di chuyển đến nơi ở mới, chủ yếu tập trung tái định cư tại 2 xã Thanh Sơn và Ngọc Lâm, huyện Thanh Chương. Nhà máy đã đi vào hoạt động ổn định nhưng đời sống người dân thuộc diện ảnh hưởng của dự án vẫn gặp nhiều khó khăn. Hàng loạt hộ dân chuyển tới khu tái định cư nhiều năm nhưng vẫn chưa có đất sản xuất. Vì thiếu đói, họ kéo nhau bỏ nơi ở mới quay về khu vực lòng hồ thủy điện Bản Vẽ mưu sinh.

Tính đến hết tháng 6-2012, đã có trên 200 hộ với khoảng 500 người quay về sinh sống quanh lòng hồ, trong đó có 36 hộ với 164 người đã bán nhà và bỏ hẳn khu tái định cư. “Chúng tôi tái định cư hơn 2 năm nhưng đất sản xuất không có, đói quá nên phải bỏ về. Về quê, dù ngập nước nhưng vẫn có thể xuống hồ đánh bắt cá, lên đồi phát nương làm rẫy, hằng ngày vẫn có cái ăn” - chị Lê Thị Mây, ngụ xã Ngọc Lâm, phân trần.

Việc vận hành của Thủy điện Bản Vẽ khiến sông Nậm Nơn bị bồi lắng, chia cắt, giao thông đường thủy bị tê liệt. Đầu tháng 5-2012, 4 xã thượng nguồn sông Nậm Nơn là Bắc Lý, Mỹ Lý (huyện Kỳ Sơn), Nhôn Mai, Mai Sơn (huyện Tương Dương) đã bị cô lập hoàn toàn với bên ngoài khiến đời sống của hàng ngàn hộ dân rơi vào cảnh khốn đốn. “Lòng sông cạn, trơ bùn đất khiến việc đi lại khó khăn. Hiện tượng này chỉ mới xuất hiện khi có Nhà máy Thủy điện Bản Vẽ” - một người dân ngụ xã Mai Sơn bức xúc.

Ông Hồ Sỹ Dũng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường Nghệ An, nhận xét: “Việc xây dựng các đập tích nước trên các dòng sông sẽ khiến cân bằng hệ sinh thái bị phá vỡ, đời sống của nhiều người dân khu vực thượng lưu và cả hạ lưu bị ảnh hưởng. Xây dựng nhà máy thủy điện nếu không xem xét kỹ sẽ mất nhiều hơn được. Bởi lẽ, thủy điện đem lại lợi ích chủ yếu cho một nhóm người, còn số đông người dân bị ảnh hưởng của dự án lại không được hưởng lợi”.