»

Thứ sáu, 08/05/2026, 08:45:35 AM (GMT+7)

Ba kích Tây Giang

(09:35:22 AM 25/06/2012)
(Tin Môi Trường) - (Tinmoitruong.vn) - Ba kích là cây mọc tự nhiên, rễ Ba kích (không gọi là “Sâm Ba kích”) không thẳng mà thắt lại từng đoạn như cái chày giã gạo, vì thế mà tiếng địa phương gọi là cây Đhong Jơn Jêê (cây chày giã gạo).

Tây Giang là một huyện miền núi tỉnh Quảng Nam. Từ trung tâm huyện lỵ đi ngược lên 5 km đến xã Lăng, nơi đồng bào Cơ Tu sinh sống, hỏi già Bh’riu Pố, người đàn ông được mệnh danh “ông vua Ba kích” của núi rừng Tây Giang thì ai cũng biết. Ông là nguyên Chủ tịch và bí thư Đảng ủy của xã này. Bh’riu Pố là người đầu tiên trồng được Ba kích. Đến cuối năm 2009, số cây Ba kích của ông đã có khoảng 6.000 gốc trên diện tích hơn một héc ta. Mỗi gốc Ba kích nếu tốt có thể cho từ 3-4 kg rễ củ, hoặc hơn. Nếu chỉ bán với giá 40.000 đồng/kg rễ tươi (nay đã lên 80.000 đ và hơn nữa), thì với số cây đó, sau 3 năm cho thu hoạch sẽ có giá trị tiền tỉ - một giấc mơ làm giàu của nhiều người dân không chỉ ở miền núi mà cả ở vùng đồng bằng nước ta.

Già Bh’riu Pố và rễ Ba kích (nguồn: Internet)
 

Ba kích là cây mọc tự nhiên, rễ Ba kích (không gọi là “Sâm Ba kích”) không thẳng mà thắt lại từng đoạn như cái chày giã gạo, vì thế mà tiếng địa phương gọi là cây Đhong Jơn Jêê (cây chày giã gạo). Người dân ở đây nghĩ đó là "cây của trời mọc trong rừng chứ không phải của người, không trồng được", nên không ai làm. Nhưng khi già Bh’riu Pố trồng thành công cây Ba kích, thì mọi người mới tin rằng cây của trời vẫn trồng được. Đến lúc này Bh'riu Pố bắt đầu cung cấp giống và hướng dẫn cho hơn 30 hộ gia đình ở xã Lăng về kỹ thuật trồng cây Ba kích, trong đó có vườn của Blinh Ương với trên 500 cây Ba kích phát triển tốt.

 

Cây, rễ và quả Ba kích (hình vẽ: B.X. Chương)

 

Từ hiệu quả kinh tế của cây Ba kích, lãnh đạo huyện Tây Giang xác định Ba kích không chỉ là cây thuốc quý mà còn là “cây xóa đói giảm nghèo” cho địa phương. Huyện không chỉ khuyến khích mà còn cung cấp giống miễn phí cho người dân trồng cây này. Gia đình nào có 1 ha Ba kích còn được thưởng 5 triệu đồng. Đến nay, cả xã Lăng đã có hơn 6ha rừng Ba kích.

 

Chủ tịch UBND xã Lăng, cho biết: “Ông Pố là người có công lớn trong nhân giống và phát triển cây Ba kích, đã góp phần trong công tác xóa đói giảm nghèo ở địa phương. Ông đã giúp đỡ bà con kỹ thuật nhân giống và trồng cây Ba kích.

 

Thấy mô hình trồng Ba kích của Bh’riu Pố hiệu quả, nhiều người dân, kể cả cán bộ các huyện miền núi khác như A Lưới (Thừa Thiên- Huế), Trà My, Nam Giang (Quảng Nam)... cũng đến học hỏi. Ông Pố nhiệt tình cho giống và hướng dẫn cụ thể cách trồng, chăm sóc và thu hoạch, với niềm tin một ngày không xa, sẽ có nhiều người dân miền núi thoát nghèo nhờ cây này và khu vực miền núi Quảng Nam sẽ là nơi sản xuất nguồn nguyên liệu Ba kích làm thuốc cho ngành Dược trong nước và xuất khẩu. (Hiện nay, ta phải nhập khẩu Ba kích trồng từ Trung Quốc với khối lượng khoảng 205 tấn/năm - nguồn: “Cẩm nang sử dụng và phát triển cây thuốc ở Việt Nam” của T.C. Khánh và cs.).

Cây Ba kích còn có tên là Dây ruột gà,Chẩu phóng xì, Sáy cáy (Thái),Thau tày cáy (Tày),Chày kiềng đòi (Dao). Tên  khoa học Morinda officinalis How, họ Cà phê (Rubiaceae).

 

Đây là cây bụi trườn hoặc leo bằng thân quấn, dài đến 2m hoặc hơn, sống nhiều năm. Thân non có lông mềm, màu xanh hoặc nâu tím, sau nhẵn. Lá mọc đối, hình bầu dục hay hình mác hẹp, dài 6-14cm, rộng 2,5-6cm, cuống ngắn. Lá kèm mỏng, ôm sát vào thân. Cụm hoa là một tán giả ở đầu cành, dài 0,3-1,5cm. Hoa nhỏ, màu trắng sau hơi vàng; lá đài dính liền nhau thành hình chén; cánh hoa dính liền thành ống dài 3-4mm. Nhị 4 đính vào họng ống tràng. Bầu dưới. Quả đơn hình cầu, hay dính liền nhau (quả tụ), mang đài tồn tại ở đỉnh, khi chín màu đỏ cam. Hạt hơi dẹt, vỏ hạt có lông. Rễ hình trụ, mập, phân nhánh, có những chỗ thắt lại không đều như ruột gà (vì vậy mà có tên là dây Ruột gà); thịt rễ dày, màu tím hoặc trắng ngà. Mùa hoa: tháng 5-6, mùa quả: tháng 7-9.

Cây Ba kích mọc hoang trong rừng thưa, rừng thứ sinh, gặp ở hầu hết các tỉnh miền núi phía Bắc từ Quảng Ninh, Lạng Sơn, Yên Bái, Hòa Bình, đến vùng Cao nguyên ở phía Nam. Cây còn phân bố ở các tỉnh phía nam Trung Quốc, Lào.

Rễ Ba kích được dùng làm thuốc, có chứa anthraglucosid, iridoidglucosid và các sterol như β-sitosterol, v.v…

 

Theo Đông y, Ba kích có tác dụng ôn thận, trợ dương, mạnh gân cốt. Dùng chữa suy dương, liệt dương, di tinh, làm mạnh gân cốt. Người có âm hư, hỏa thịnh, điện tiện táo bón thì không được dùng. Liều 4 – 12g/ ngày, dưới dạng thuốc sắc, cao lỏng, hoặc ngâm rượu.

TMT - Nguồn ảnh: Văn phòng VACNE
[Quay lại]
Từ khóa liên quan: ba kích, miền núi, kinh tế, xóa đói giảm nghèo
TÁI CHẾ ĐƠN GIẢN THẾ

Ý kiến bạn đọc về: Ba kích Tây Giang

  • nguyễn ngọc chu (22:03:32 PM 12/01/2015)Tiêu đề

    Tôi muốn mua lẻ ba kích tây giang thi phải làm thế nào. Xin cám ơn

  • nhuan (22:18:05 PM 19/01/2015)cây ba kích

    "Gia đình nào có 1 ha Ba kích còn được thưởng 5 triệu đồng. Đến nay, cả xã Lăng đã có hơn 6ha rừng Ba kích" Chắc cả xã Lăng chỉ có 6 hộ dân hả nhà báo? Chém gió thì cũng phải "phanh" đúng tầm chứ.

Gửi ý kiến bạn đọc về: Ba kích Tây Giang

* *
*
*
Chọn file
(File: .Zip - 2M)
(Tin Môi Trường hoan nghênh các ý kiến đóng góp của bạn đọc cho bài viết. Các thảo luận sẽ được xem xét trước khi đăng tải. Tin Môi Trường giữ quyền từ chối những lời lẽ xúc phạm cá nhân, tổ chức; lời lẽ trái thuần phong mỹ tục, vi phạm pháp luật. Bạn đọc thảo luận bằng tiếng Việt có dấu. Ý kiến không nhất thiết thể hiện quan điểm của Tin Môi Trường. Cám ơn sự đóng góp và hợp tác của các bạn)

Bạn cũng có thể quan tâm:

Bài viết mới:

SHIP TRUNG VIỆT

Đọc nhiều nhất

Phản hồi nhiều
Không xả rác
CPECO VACNE

Tầm nhìn
Sửa Luật Bảo vệ môi trường 2020: Đã đến lúc cần “luật hóa” lực lượng ứng cứu chuyên nghiệp

Sửa Luật Bảo vệ môi trường 2020: Đã đến lúc cần “luật hóa” lực lượng ứng cứu chuyên nghiệp

(Tin Môi Trường) - Trong khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã chuyển mạnh sang tư duy phòng ngừa, quản lý rủi ro, thì thực tiễn lại đặt ra một câu hỏi ngược: khi sự cố xảy ra, hệ thống ứng phó có thực sự vận hành hiệu quả?. Từ góc nhìn của người nhiều năm trực tiếp tham gia xử lý các sự cố môi trường và hiện là Tổng Thư ký - Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, ông Phạm Văn Sơn cho rằng, khoảng trống lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở quy định, mà nằm ở cách chúng ta tổ chức năng lực ứng phó trong thực tế.

Tin Môi Trường

Xã hội
168 trạm quan trắc bị can thiệp - khi “sự thật môi trường” bị bóp méo

168 trạm quan trắc bị can thiệp - khi “sự thật môi trường” bị bóp méo

(Tin Môi Trường) - Thông tin 168 trạm quan trắc môi trường bị can thiệp không chỉ là một con số gây sốc. Nó là dấu hiệu của một vấn đề nghiêm trọng hơn: niềm tin vào dữ liệu môi trường – nền tảng của quản lý và bảo vệ sức khỏe cộng đồng - đang bị xói mòn.

VACNE 30 năm

Pháp lý
42 cây mai bị tịch thu và câu chuyện “nguồn gốc” không thể xem nhẹ

42 cây mai bị tịch thu và câu chuyện “nguồn gốc” không thể xem nhẹ

(Tin Môi Trường) - Vụ việc một cá nhân bị xử phạt và tịch thu 42 cây mai kiểng không rõ nguồn gốc tại Vườn quốc gia Côn Đảo không đơn thuần là chuyện vi phạm hành chính. Đằng sau con số “42 cây mai” là câu hỏi lớn hơn về ý thức pháp luật, đạo đức môi trường và cách chúng ta ứng xử với tài nguyên thiên nhiên.

Hội BVTN&MT Việt Nam
KHÔNG XẢ RÁC BỪA BÃI