Xấu hổ vì bằng lái xe “song ngữ” của Bộ GTVT

Mẫu GPLX mới dự kiến được Bộ GTVT triển khai cấp trên phạm vi cả nước từ đầu năm 2013. Theo ông Nguyễn Thắng Quân - Vụ trưởng Vụ Quản lý phương tiện người lái - Tổng cục Đường bộ, đề án cấp GPLX mới đã được xây dựng từ rất nhiều năm trước. Ngân hàng Thế giới (WB) tài trợ 1 triệu USD để trang bị hệ thống máy chủ và máy in đặt tại tổng cục. Bộ GTVT trang bị thêm phần mềm quản lý thông tin khoảng 7 tỉ đồng.

Ngoài ra, tùy vào điều kiện tình hình địa phương, các sở GTVT sẽ trang bị hệ thống máy móc in ấn GPLX mới. CSGT khi tuần tra trên đường nếu phát hiện nghi ngờ về GPLX giả có thể nhắn tin, gọi điện về tổng đài trung tâm dữ liệu GPLX đặt tại TCĐB là kiểm tra được.

Tuy nhiên, một công dân tên là Lê Văn Thịnh vừa đề nghị Bộ Tư pháp xem xét lại các quy định liên quan đến đề án cấp Giấy phép lái xe (GPLX) mới của Bộ GTVT. Theo ông Thịnh, GPLX mới được ủy nhiệm cấp sai thẩm quyền, phần tiếng Anh có nhiều lỗi, không phù hợp với các khái niệm trong thông lệ quốc tế.

Ông Thịnh đã chỉ ra hàng loạt bất hợp lý, sai sót trong GPLX mới. Chẳng hạn, trên góc trái GPLX ghi "Bộ GTVT" nhưng người cấp lại là Giám đốc hoặc Phó Giám đốc Sở GTVT. Hiện nay, các sở GTVT không thuộc sự quản lý trực tiếp về mặt hành chính của Bộ GTVT. Các sở này thuộc sự quản lý của UBND cấp tỉnh, TP nên việc Bộ GTVT ủy quyền cho họ cấp GPLX là sai về thẩm quyền. Góc trái GPLX phải in tên cơ quan cấp là Tổng cục Đường bộ hoặc sở GTVT và dịch ra tiếng Anh.

Về nội dung song ngữ, ông Thịnh chỉ ra lỗi thiếu nhất quán khi Quốc hiệu Việt Nam trong GPLX mới không được dịch sang tiếng Anh. Tiếp theo, ông Thịnh cho rằng việc dịch "Giấy phép lái xe" thành Driver's License là không chuẩn xác, mà phải dùng cụm từ Driving Licence. Mẫu này Bộ GTVT từng sử dụng phụ lục 30 tại Thông tư 07.2009 quy định về đào tạo, sát hạch, cấp GPLX của Bộ GTVT.

Ngoài ông Thịnh, nhiều chuyên gia ngôn ngữ cũng đã tham gia phân tích về mẫu GPLX mới dạng song ngữ Việt - Anh. Có vài điểm mà hầu hết mọi người đều chú ý và kết luận là sai sót không thể chối cãi, ví dụ từ "Ngày" dịch thành "Day" mới chính xác, còn từ "Date" dùng trong GPLX mới tức là đã bao gồm cả Tháng và Năm rồi, nên chữ "Month" và "Year" bị thừa. Lỗi này thể hiện trình độ ngôn ngữ và tư duy thiếu chặt chẽ. Tương tự, phần chữ ký không nên dùng từ Signed và Sealed, chính xác phải là Signature, Seal.

Ngoài ra, xét về ý nghĩa và bố cục, đa số phản hồi cho rằng GPLX mới bố trí không cân đối. Trong khi chữ ký, con dấu của người thừa ủy quyền cấp giấy phép quá to, thì Quốc hiệu Việt Nam trên GPLX lại "không được dịch ra tiếng Anh là bởi không đủ chỗ" - theo giải thích của ông Nguyễn Thắng Quân.

Trao đổi với báo giới, ông Quân cho rằng ông Lê Văn Thịnh "bắt bẻ" câu chữ. "Chúng tôi áp dụng dịch theo tiếng Anh - Mỹ. Còn việc Quốc hiệu nước ta không được dịch ra tiếng Anh là bởi không đủ chỗ", ông Quân giải thích.

Ngoài việc không thừa nhận và sửa các lỗi hiển nhiên về từ ngữ như Date - Day, Signed/Sealed - Signature/Seal, cách ông Quân lý giải về phương pháp "dịch thuật" của Bộ GTVT cũng sai ngay từ nhận thức ban đầu. Vấn đề là với GPLX mới, cũng như trong các văn bằng, chứng chỉ song ngữ khác của Việt Nam, người ta không "dịch sang tiếng Anh" các khái niệm mang đặc thù của tiêu đề Việt ngữ.

Với các giấy tờ này, cách làm đúng là đặt các khái niệm tương ứng bằng tiếng Anh - được sử dụng rộng rãi theo thông lệ quốc tế, vào bên cạnh (dưới hoặc sau) các tiêu đề Việt ngữ thể hiện cùng một nội dung. Ví dụ: Giấy phép lái xe/Driving Licence là một cặp khái niệm tương đồng, trong đó từ driving được dùng theo nghĩa của động từ điều khiển phương tiện. Nhưng trong tiếng Việt thì từ lái xe vừa có thể là danh từ - người điều khiển phương tiện, vừa có thể là động từ - lái xe, cho nên tên GPLX mới của Bộ GTVT cũng có thể dùng song song với cụm từ tiếng Anh tương ứng là Driver's License như hiện nay. Nhiều bang ở Mỹ cũng đặt tên bằng lái xe như vậy.

Trong nhiều trường hợp khác, có những tiêu đề Việt ngữ đặc thù quá phức tạp nên khó tìm cụm khái niệm tương đồng đầy đủ bằng tiếng Anh, ví dụ: Nơi đăng ký hộ khẩu thường trú, cho nên có thể dùng từ Place of Residence, hoặc Address cho ngắn gọn cũng được.

Với một mẫu GPLX áp dụng toàn quốc, in song ngữ để có thể xuất trình ở nước ngoài, kích cỡ chỉ nửa bàn tay và có vài chục ký tự... thế mà Bộ GTVT còn để lọt những lỗi Anh ngữ ngô nghê đến như vậy thì thật là... xấu hổ.