5.000 tỉ đồng chạm vào... cầu Long Biên

Cầu Long Biên - Ảnh: Tư liệu

Khi dùng một gói tiền lớn để can thiệp vào một chứng tích, biến nơi đây thành một bảo tàng lịch sử cận đại... bố cục của dự án tôn tạo này chứa những tham vọng không cần thiết. “Bảo tàng lịch sử cận đại” là chiếc áo quá rộng khoác vào một chiếc cầu, dẫu Long Biên đã từng gắn với lịch sử gìn giữ độc lập dân tộc. Bởi một Long Biên, dù khôi phục quá khứ bằng tư liệu, hiện vật cũng chỉ là một lát cắt của lịch sử và là một “mảnh linh hồn” của văn hoá Hà Nội.

Rồi lối sống tiêu dùng hiện đại như càphê, nhà hàng được đặt trên các toa xe là một sự du nhập không tương xứng với cái mà Long Biên đang có là một đường ray cho tàu chạy suốt thời gian qua. Linh hồn của cầu Long Biên là ở đường ray, nơi mà mỗi ngày đêm có tiếng còi tàu vào Hà Nội. Giả sử điều này mất đi theo những giọt càphê, hay bát phở gà trên toa nhà hàng thì Long Biên sẽ hao hao như bao con phố khác ở thủ đô. Sự khác biệt không còn thì vẻ đẹp nào được tôn vinh?

Đành rằng, ở thời điểm này, sự nhếch nhác trên cầu là có thật. Ban ngày họp chợ tự phát, ban đêm hàng nước phục vụ khách ra đứng ngắm sông... đã chiếm dụng không gian đi lại. Dưới chân cầu vẫn còn những ổ rác, kim tiêm, những thân phận trôi dạt… Nếu biến khu vực bãi Giữa thành công viên sinh thái, liệu có xoá sạch hiện trạng nhếch nhác này không? Nếu xét về sự thi vị của người đi qua cầu Long Biên thì có thể chia thành cảm giác động và tĩnh. Tĩnh là phần giao thoa từ quá khứ đến hiện tại, là ở động thái ngắm nhìn từ trên cầu. Động là chức năng giao thông của cầu gắn với hình ảnh đoàn tàu đi qua. Bảo tồn thành công là bảo tồn được cảm giác thi vị này.

Các hạng mục như bảo tàng cổ vật, bảo tàng nghệ thuật đương đại, vườn treo và các phố nghề... đặt ra vấn đề: thứ nhất, liệu đảm bảo có cổ vật và có các tác phẩm nghệ thuật đương đại để trưng bày không? Đó là chưa kể đến tính cạnh tranh về hàm lượng văn hoá của bảo tàng so với các bảo tàng đã tồn tại giữa Hà Nội. Thứ hai, không gian một phố nghề hay vườn treo có sức sống không chỉ là vòm cầu, trong khi trước và sau vòm cầu là quán bia, tiệm phở, shop thời trang… Sinh kế của người dân khó mà đổi thay để nhường chỗ cho một không gian đặc sệt văn hoá trưng bày.

Tình yêu đối với một cây cầu đã cũ là một điều quý. Từ tình yêu đó có thể huy động các học giả, chuyên gia vào cuộc để có một lăng kính nhìn thấy Long Biên từ quá khứ đến mai sau. Không còn sự chọn lựa nào khác là đưa Long Biên vào sống trong luật Di sản để có cách ứng xử hợp lý.