Hệ thống canh tác lúa cải tiến – Hạn chế tác động đến môi trường

Những diện tích ứng dụng SRI trong nhiều vụ qua giảm rất nhiều và thậm chi không phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Nỗi lo về ô nhiễm môi trường, độc hại do sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng được giảm tới mức tối đa.

Bà Lê Minh, điều phối viên quốc gia, đại diện Oxfam Mỹ

Phóng viên có  cuộc trao đổi với bà Lê Minh, điều phối viên quốc gia, đại diện Oxfam Mỹ để biết về một số lợi ích mô hình canh tác mới này.

- Xin bà  cho biết lợi ích về  môi trường của việc thực hiện mô  hình SRI trong trồng lúa ở  nước ta?

-Đây là một phương pháp làm rất hay. So với biện pháp canh tác truyền thống, thực hiện mô SRI giúp nông dân giảm chi phí sản xuất, tăng thu nhập thêm khoảng 1,8-3,5 triệu đồng trên một hecta mỗi vụ lúa. Ngoài vấn đề nâng cao hiệu quả kinh tế, mô hình này còn góp phần giảm ô nhiễm môi trường do nông nghiệp gây ra như bón phân, phun thuốc trừ sâu bừa bãi.

Về kinh tế, SRI tiết kiệm được 80-90% giống, giảm được 50% lượng phân bón, thuốc trừ sâu, 40% nước, giảm phát thải khí mê tan từ đất do phơi ruộng khô nẻ vài lần trong vụ trồng. Tất cả những lợi ích trên người nông dân trực tiếp hưởng lợi ngay như lợi ích kinh tế và lợi ích lâu dài về cải thiện môi trường.

- Vậy phương pháp cụ thể của SRI so với các phương pháp thông thường khác là gì, thưa bà?

-Ứng dụng hệ thống SRI là sự tác động tổng hợp các biện pháp, kỹ thuật như cấy mạ non, mật độ cấy thưa, tưới nước khô ướt xen kẽ đảm bảo độ ảm cần thiết thay vì để ruộng ngập liên tục. Những cải tiến về quản lý đất và nước này nhằm đảm bảo cung câp nguồn dinh dưỡng và điều kiện tối ưu cho cây lúa. Vì thế, cây lúa sẽ phát huy tối đa khả năng sinh trưởng, phát triển và cho năng suất cao.

Cấy mạ non, cấy nông tay làm rễ lúa không bị nghẹt, bị sốc. Kết hợp với cấy thưa, vuông mắt sàng tạo điều kiện cho cây lúa quang hợp và sinh trưởng mạnh mẽ. Cây lúa to khỏe giúp tăng cường khả năng chống dịch bệnh, chống đổ ngã do mưa to, bão lớn v.v rất phù hợp với tính bất thường của dịch bênh, thời tiết do biến đối khí hậu.

Thực hiện phương pháp tưới đủ ẩm, đáp ứng hai yêu cầu là tiết kiệm nguồn nước, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật trong đất hoạt động tăng nguồn dinh dưỡng cho lúa, kích thích bộ rễ của lúa phát triển mạnh. Nhờ SRI, nhiều nước trên thế giới đã thu được năng suất đạt trên 80 tạ/ha.

Mô hình này đạt được cả 3 mục đích phát triển quan trọng; thứ nhất nó tăng hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích gieo trồng, thứ hai là cải thiện môi trường sinh thái cho cộng đồng và thứ ba là nâng cao tính đoàn kết khi cả cộng đồng cùng nhau quản lý nguồn nước, đổi công lao động và giúp nhau tiếp cận tri thức mới.

- SRI đã và đang thực hiện ở những địa phương nào và xin bà cho biết con số cụ thể  về mô hình?

SRI được đưa vào Việt Nam từ  cuối năm 2003 nhưng chủ  yếu dưới hình thức thí nghiệm, mô hình nhỏ, có khoảng 3.500 nông dân tham gia sau 3 năm thực hiện. Cuối năm 2006, Oxfam Mỹ tài trợ chính phối hợp cùng Cục Bảo vệ Thực vật (Bộ NN&PTNT), Trung tâm Phát triển Nông thôn Bền vững (SRD) và Oxfam Québec triển khai Chương trình Hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI) – Nâng cao năng lực cho người dân trồng lúa quy mô nhỏ ở miền Bắc Việt Nam (chương trình SRI) tập trung vào 6 tỉnh điểm là Hà Nội, Phú Thọ, Yên Bái, Thái Nguyên, Nghệ An và Hà Tĩnh. Tính đến cuối vụ đông-xuân 2009, có 115,713 nông dân ứng dụng SRI trên diện tích 36,903 ha ở 6 tỉnh điểm này; chiếm gần 50% tổng số nông dân và diện tích áp dụng SRI trên 21 tỉnh thành toàn quốc.

SRI được nhiều nông dân tự  nguyện và nhiệt tình hưởng ứng vì bà con thấy hay thì làm. SRI đánh trúng vào những vấn đề nông dân đang nhức nhối trong sản xuất lúa gạo là chi phí sản xuất cao và thu nhập thấp. SRI làm ruộng nhỏ hay lớn đều được, không cần đầu tư giống mới hay phân bón đặc biệt. SRI chỉ cần nông dân thay đổi cách nghĩ, cách làm.

Một nghiên cứu nhanh của chương trình cho thấy nếu diện tích áp dụng SRI tăng lên 500.000 ha thì mỗi vụ có thể tiết kiệm được 15.000 tấn thóc giống và 10.000 tấn phân đạm. Riêng tiền tiết kiệm thóc giống đã là 45 tỷ đồng/vụ. Nếu tính đến cả cải thiện môi trường thì hiệu quả còn cao hơn.

Việt Nam mình có  hơn 8 triệu nông dân trồng lúa quy mô  nhỏ (nông dân có diện tích trồng lúa dưới 0,5ha/hộ). SRI mới đến được gần 4% nông dân, và khoảng 2% diên tích lúa. Rõ ràng là còn rất nhiều việc để làm. Bộ NN&PTNT đã đưa ra quyết định quan trọng công nhận SRI là tiến bộ khoa học kỹ thuật vào tháng 10/2007 tuy nhiên cần có văn bản chỉ đạo cụ thể về ngân sách hỗ trợ tuyên truyền, phổ cập SRI để tăng cường hiệu quả sản xuất cho nông dân cũng như góp phần giữ gìn, bảo vệ môi trường và sức khoẻ của người dân nông thôn.

- Xin cảm ơn bà!