Có thể hoãn điện hạt nhân: Thủ tướng thể hiện trách nhiệm cao!

PV: - Thưa ông, mới đây Thủ tướng Chính phủ có nói rằng nhà máy điện nguyên tử có thể sẽ phải hoãn đến năm 2020 mới khởi công thay vì theo đúng kế hoạch là năm 2014. Thủ tướng cũng tuyên bố, làm điện nguyên tử phải an toàn cao nhất, hiệu quả cao nhất, không đạt không làm. Ông bình luận như thế nào về thông tin này?

GS.TSKH.Trần Hữu Phát: - Tôi cho rằng, tuyên bố của Thủ tướng thể hiện trách nhiệm cao của Chính phủ trong việc xây dựng điện hạt nhân (ĐHN) tại nước ta.

Qua rất nhiều sự cố đáng tiếc đã xảy ra, đặc biệt là thảm họa Fukushima  gần đây tại Nhật Bản, người ta đòi hỏi ĐHN không những an toàn cao mà cần phải an toàn gần như tuyệt đối về mọi phương diện, cả chủ quan lẫn khách quan. Trong giai đoạn đầu chưa cần yêu cầu hiệu quả cao vì tính hiệu quả của ĐHN phải xem xét một cách tổng thể trong khoảng thời gian nhất định.

PV: - Thông điệp của Thủ tướng được đưa ra sau khi Tổng giám đốc IAEA đến thăm và đã phát biểu thẳng thắn, làm ĐHN, Việt Nam không nên vội vàng gấp gáp. Còn nhớ, cách đây 2 năm, trong cuộc gặp với phía Việt Nam, chính vị Tổng giám đốc này đã lạc quan “Việt Nam sẽ làm ĐHN thành công”. Sự nhìn nhận lại vấn đề của vị TGĐ IAEA và phát biểu mới đây của Thủ tướng chứng tỏ điều gì trong việc chuẩn bị cho ĐHN ở Việt Nam, thưa ông?

GS.TSKH.Trần Hữu Phát: - Mặc dầu trong những năm qua Chính phủ , Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương v.v... đã tích cực chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho dự án ĐHN, song rất đáng tiếc kết quả cho đến nay mới  đáp ứng được một phần nhỏ các yêu cầu đặt ra nếu ta định đưa 2 tổ máy đầu tiên vận hành vào năm 2020.  

PV: - Về vấn đề nhân lực, sau 5 năm từ khi Nghị quyết xây dựng ĐHN được thông qua, theo quan sát của ông, việc đào tạo nhân lực ĐHN đã đạt được kết quả gì chưa?

GS.TSKH.Trần Hữu Phát: - Tôi cho rằng có hai điểm mấu chốt cho chương trình ĐHN vẫn còn nhiều bất cập, đó là xây dựng khuôn khổ pháp luật và đào tạo nguồn nhân lực với chất lượng đảm bảo cho ĐHN, cụ thể là:

- Luật Năng lượng nguyên tử sửa đổi cùng với các văn bản pháp quy đi kèm cần được hoàn thành với chất lượng cao để Quốc Hội phê chuẩn sớm. Đi kèm với Luật này là hoàn thiện và năng cấp Cục An toàn bức xạ và hạt nhân để có đủ  năng lực và thẩm quyền trách nhiệm trong việc giám sát quá trình xây dựng cũng như vận hành nhà máy ĐHN.

- Kinh nghiệm các nước cho thấy nguồn nhân lực chất lượng đảm bảo với  tính kỷ luật cao là nhân tố quyết định thành công của chương trình ĐHN. Đáng tiếc là cho đến nay chúng ta mới thực hiện được một phần nhỏ theo hướng này.

PV: - Trước đây, Intel đã từng không đầu tư vào Việt Nam được vì vấn đề chất lượng nhân lực. Mới đây sách trắng của Phòng Thương mại châu Âu tại VN cũng báo động về nhân lực Việt Nam. Intel còn có đòi hỏi nhân lực như thế, huống chi nhà máy ĐHN sẽ là điểm trọng yếu về kinh tế và an ninh quốc gia. Vậy vấn đề nhân lực phải được nhìn nhận thế nào để có hướng đào tạo đúng đắn?

GS.TSKH.Trần Hữu Phát: - Tôi đã học tập, nghiên cứu  và tham quan khoa học trên 20 nước thuộc bốn châu lục. Bài học lớn nhất tôi rút ra là “nguồn nhân lực chất lượng cao ở mọi lĩnh vực tạo nên sức mạnh mềm của mỗi quốc gia . Họ chính là tinh hoa của dân tộc”.

Nếu nói như ông cha ta thì “nguồn nhân lực chất lượng cao chính là nguyên khí quốc gia”. Nhưng rất đáng tiếc, ở nước ta người ta nói và bàn rất nhiều về đào tạo nguồn nhân lực này tại không biết bao nhiêu hội thảo. Đến nay  vẫn chưa có một đề án quốc gia cụ thể và đúng đắn. ĐHN cũng chịu chung số phận như vậy.

PV: - Thủ tướng đã nói lùi thời gian khởi công, theo ông, chúng ta nên tận dụng thời gian này như thế nào để bù đắp sự yếu và thiếu trong việc chuẩn bị cho ĐHN? Về vấn đề công nghệ, việc lùi lại thời gian sẽ giúp cho việc lựa chọn công nghệ như thế nào, thưa ông? Cá nhân ông cho rằng, khi nào và với điều kiện như thế nào thì Việt Nam sẽ sẵn sàng cho ĐHN?

GS.TSKH.Trần Hữu Phát: - Từ nay đến năm 2020 là quãng thời gian đủ để hoàn thành những nhiệm vụ nêu ra ở điểm 3. Vấn đề chính là chúng ta có quyết tâm làm hay không và làm như thế nào.

Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!