Cơn ác mộng tại trung tâm tái chế

Thủ phạm là Cụm công nghiệp Gò Đá Trắng (CCNGĐT) - một trung tâm tái chế các sản phẩm nhựa và kim loại quy tụ tới 54 doanh nghiệp.

Người đổ bệnh, vật... không đẻ nổi

Ông Trần Thanh Bình - 70 tuổi, ở Tây Phương Danh, Đập Đá - dùng sống dao gõ vào thân cây xoài trước sân. Từ lớp vỏ sần sùi của cây, từng mảng bụi màu xám tro bong ra, rơi lộp độp xuống đất. Cách đấy chừng 50m về phía bắc, khói từ các cơ sở nấu đúc nhôm, chì, đồng, gang của CCNGĐT phun lên đầy trời.

Rác tràn ngập trước mặt, sau lưng cụm công nghiệp.

Ông Bình nói, cứ mươi bữa nửa tháng lại phải lọ mọ vệ sinh vườn tược bằng “thủ thuật” giản đơn và đầy bất trắc như vậy. Ở Tây Phương Danh, ông Bình còn là “tình nguyện viên” giữ chân đốt rác, thường xuyên đánh vật với nạn ùn ứ ngập ngụa của bãi rác nằm bên khu nghĩa địa, kể cả bãi rác do CCN xả ra bên kia bờ thành Hoàng Đế. Có một đơn vị tư nhân làm dịch vụ thu gom rác, tần suất 2 lần/tuần, thế nhưng do công sá chậm hụt, nay có khi mỗi tháng họ chỉ còn một lượt “ra quân”.

Hàng xóm ông Bình - cụ Trần Ngọc Bửu - tháng 3.2011 lìa trần vì bệnh phổi. Một hàng xóm khác - ông Nguyễn Văn Minh - đang điều trị chứng viêm phế quản tại BV đa khoa tỉnh. Trẻ hơn cụ Bửu, ông Minh nhiều, hai chị Nguyễn Thị Hoa Huệ và Trần Thị Hương, giữa tháng 12.2011 gần như phải cấp cứu cùng lúc do nghi nhiễm độc nặng trước khi vật vã gần tháng trời ở BV Lao và Bệnh phổi dưới cầu Sông Ngang (Quy Nhơn).

Trần Thị Hoa - em gái chị Hương - uất ức: “Ăn uống giờ là cực hình. Tới bữa, đố nhà ai dám mở cửa ra. Lắm khi miếng cơm trong miệng cứ lạo xạo trộn với bụi bặm, tro than”. Trưởng khối phố Nguyễn Hữu Hải cho biết, Tây Phương Danh có 528 hộ thì quá nửa là nạn nhân của CCNGĐT.

Sau hai năm thưa kiện với rất nhiều đơn từ và các cuộc tiếp xúc cử tri nảy lửa, theo ông Hải, “tiến bộ” mà người dân địa phương đạt được là các lò nấu chì, đúc gang, tái chế nhôm từ vỏ lon bia, nước ngọt thay vì hoạt động ban ngày thì một số đã lặng lẽ chuyển sang đốt đêm! Nếu Tây Phương Danh bị ô nhiễm đày đọa, giày vò trong mùa gió bấc, thì phía Nam Tân, Bắc Phương Danh của xã Nhơn Hậu ngược lại, lãnh đủ vào những tháng gió nồm.

Một nông dân Nam Tân cay đắng: “Đến bò cũng không đẻ nổi thì sống làm sao!” và dẫn chứng, ít nhất đã có 3 con bò trong thôn bị trụy thai, chưa kể mấy vụ lúa chết, cá nổi. 

Đợi tỉnh ra tay

Tháng 7/2011, chính quyền An Nhơn (bấy giờ còn là huyện) tiến hành kiểm tra, lập danh sách xử phạt 12 đơn vị vi phạm pháp luật về môi trường. Ngoài số tiền 121 triệu đồng, các cơ sở trên còn bị đình chỉ hoạt động để khắc phục hậu quả, thực hiện cam kết bảo vệ môi trường. Chỉ... 1/3 nội dung xử phạt được DN chấp hành, tức nộp tiền và tiếp tục sản xuất, xả thải.

Từ ngày 28 - 30/12/2011, một đợt “rà soát” khác được BQL các cụm công nghiệp An Nhơn triển khai. Kết quả kiểm tra tại 14/16 cơ sở đúc, tái chế kim loại (2 cơ sở bị tố có hoạt động nấu chì là Tây Ninh, Thu Hùng đóng cửa bất hợp tác) như sau: Trừ Cty TNHH Tiến Dũng, tất cả các cơ sở còn lại đều không có hệ thống xử lý khí, khói thải lò đúc.

6 cơ sở nấu nhôm phế liệu, gây ô nhiễm chính ở GĐT được “chỉ mặt” là DNTN Xuân Thảo (3 lò); Năm Thiệu 1, 2 (6 lò), Ngọc Thúy (3 lò), DNTN Hồng Hoa (2 lò), DNTN Đào Vân (3 lò), cơ sở Thu Đông (1 lò). Tới nước này, An Nhơn đành cầu cứu lên UBND tỉnh.

Trả lời PV ngày 13/2, Chủ tịch UBND thị xã Lê Trọng Tùng kêu khó: “Nhiều DN được Sở KHĐT cấp phép nên đình chỉ hay cấm hoạt động, thu hồi giấy phép phải do tỉnh can thiệp”. Trong khi chờ đợi thì môi trường công nghiệp và dân sinh ở Gò Đá Trắng bị đẩy đến chỗ trầm trọng cùng cực.