Thần núi lửa chết vì núi lửa

Bô lão Maridjan trong một lần cầu nguyện bên núi lửa Merapi. Ông là một trong hơn 30 nạn nhân thiệt mạng trong vụ phun trào của ngọn hoả diệm sơn này vừa qua. Ảnh: AFP

Người bảo vệ tinh thần cho ngọn Merapi là Mbah Maridjan đã kiên quyết ở lại nhà không chịu đi sơ tán như tất cả người dân sống bên sườn núi khi nó bắt đầu hoạt động mạnh và có dấu hiệu phun trào. Nỗ lực của ông dùng "sức mạnh tinh thần" để khuất phục một trong những ngọn hoả diệm sơn hung dữ nhất Indonesia đã kết thúc trong bi kịch vào thứ tư vừa qua, khi ông bị chôn vùi trong lớp tro bụi dày phun ra từ miệng núi.

Khi lực lượng cứu hộ tiếp cận, họ đào bới trong đống tro tàn và phát hiện xác "người bảo vệ tinh thần" cho ngọn Merapi đã chết trong tư thế đang cầu nguyện trong chính ngôi nhà của mình. Ngoài ra còn có hàng chục nạn nhân khác bỏ mạng gần đó khi họ kiên quyết ở lại nhà không chịu đi sơ tán, bất chấp ngọn Merapi gầm rú phun đất đá và tro bụi lên không trung. Sau đợt phun trào dữ dội, nhà cửa và ruộng đồng trong khu vực gần đó phủ kín một lớp tro bụi dày màu trắng, trong khi cây cối đều rụng lá do sức nóng quá lớn.

Người dân địa phương cho biết họ sẽ làm lễ tưởng niệm sự ra đi của vị bô lão đáng kính, người đóng vai trò tinh thần quan trọng đối với họ cũng như đối với ngọn núi lửa Merapi. Trong quan niệm của người dân vùng Trung Java, ngọn núi lửa Merapi này được coi là rất linh thiêng vì là nơi trú ngụ của các vị thần cổ đại.

Ngọn Merapi toạ lạc ở ngoại ô thành phố Yogyakarta trên đảo Java, trung tâm cổ về lịch sử và văn hoá của người Indonesia. Núi lửa này thường xuyên hoạt động và đã từng có nhiều đợt phun trào nhẹ. Trong suốt nhiều năm qua, bô lão Maridjan, với trọng trách là "người bảo vệ tinh thần" cho ngọn Merapi, ông đã làm chủ tế cho nhiều nghi lễ dưới chân núi. Trong đó quan trọng nhất là nghi thức rắc gạo và hoa vào trong hoặc xung quanh miệng núi lửa nhằm "xoa dịu" không để nó thức dậy.

Bô lão Maridjan được đích thân vị sultan đã quá cố của thành Yogyakarta là Hamengkubuwono IX bổ nhiệm làm người bảo vệ tinh thần cho Merapi. Trong khi đó, tín ngưỡng của người dân địa phương là Hồi giáo có pha trộn với các tôn giáo khác vốn có nguồn gốc từ giai đoạn đảo Java còn được thống trị bởi Phật giáo và Ấn giáo. Một trong những nghi thức truyền thống hàng năm tại đây là lễ Labuhan dâng lễ vật cho các vị thần linh thiêng và bô lão Marijan đóng vai trò chính trong những hoạt động này. Với vai trò tinh thần của mình, nhiều người địa phương tin rằng bô lão Maridjan sẽ biết trước được khi nào ngọn Merapi thức giấc và có khả năng kiềm chế nó. Đây cũng không phải lần đầu tiên bô lão Maridjan từ chối nghe theo lời cảnh báo của chính quyền về hoạt động của ngọn Merapi. Năm 2006, khi núi lửa này có đợt phun trào mạnh, ông thậm chí còn tiến gần hơn tới miệng núi đang hoạt động dữ dội để cố làm nghi lễ "xoa dịu" nó.

Lần đó ông may mắn không mất mạng và sau đó có phát biểu với một phóng viên rằng: "Tôi không sợ vì đó là nghĩa vụ của tôi. Tôi giống như một chiến binh, người không bao giờ biết sợ hãi". Khi núi lửa Merapi đột ngột phun trào hồi đầu tuần, bô lão này lại tiếp tục ở lại và kiên quyết không đi sơ tán dù nhà ông chỉ cách miệng ngọn núi lửa hung dữ chỉ 5 km. Nhưng lần này mức độ phun trào của ngọn hoả diệm sơn mạnh hơn nhiều so với 4 năm trước và cướp đi sinh mạng của chính người được giao trọng trách là "người bảo vệ tinh thần" cho nó.

Cái chết mang tính "sinh nghề tử nghiệp" của bô lão Maridjan khiến nhiều người địa phương bị sốc. Họ tin rằng khu vực mà họ sinh sống sẽ không còn được như trước nữa với sự ra đi của "người bảo vệ tinh thần" cho họ. Một nông dân 56 tuổi có tên Wanto bày tỏ lo ngại với AFP: "Với chúng tôi, cụ Maridjan có ý nghĩa quan trọng như ngọn núi lửa Merapi. Giờ đây khi cụ không còn nữa, sẽ có ai chăm sóc ngọn Merapi? Chuyện gì sẽ xảy ra nếu nó lại phun trào tiếp?"