Tin Môi Trường- Tin nhanh về môi trường Việt Nam
Hotline: 091.5203050 - 091.5203070
Email: tinmoitruong@cpeco.org.vn
Website: cpeco.org.vn
Sinh viên Phạm Đoàn Việt Anh: Tiếp cận mới về an sinh xã hội cho lao động phi chính thức trong nền kinh tế số
(11:03:23 AM 21/04/2026)(Tin Môi Trường) - Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của các hình thức việc làm linh hoạt và phi truyền thống, câu hỏi về cách thức bảo đảm an sinh xã hội cho lực lượng lao động phi chính thức đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Từ thực tiễn đó, sinh viên Phạm Đoàn Việt Anh (K69- Khoa Chính trị và Quốc tế học, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) đã lựa chọn một hướng tiếp cận có tính thời sự và chiều sâu chính sách trong công trình nghiên cứu khoa học sinh viên năm học 2025-2026.
Đề tài “Chính sách an sinh xã hội đối với lao động phi chính thức trong bối cảnh nền kinh tế số: Tiếp cận từ thực tiễn Hà Nội” không chỉ đặt ra vấn đề ở cấp độ lý luận, mà còn đi sâu phân tích thực tiễn, từ đó đề xuất các định hướng hoàn thiện chính sách phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Sinh viên Phạm Đoàn Việt Anh
Nhận diện một vấn đề lớn từ thực tiễn chuyển đổi số
Theo các số liệu được tổng hợp trong nghiên cứu, lao động phi chính thức hiện chiếm khoảng 63-64% tổng số lao động có việc làm tại Việt Nam - một tỷ lệ rất lớn, phản ánh tính phổ biến của khu vực này trong cấu trúc thị trường lao động.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là trong bối cảnh kinh tế số, lực lượng lao động này đang có sự chuyển dịch mạnh sang các nền tảng công nghệ như vận tải công nghệ, giao hàng, thương mại điện tử hay làm việc tự do trực tuyến. Sự chuyển dịch này làm thay đổi căn bản hình thái việc làm, khiến ranh giới giữa “lao động tự do” và “lao động có quan hệ lao động” ngày càng trở nên mờ nhạt.
Chính sự thay đổi này đã làm lộ rõ những hạn chế của hệ thống an sinh xã hội hiện hành - vốn chủ yếu được thiết kế cho khu vực lao động chính thức, có hợp đồng và quan hệ lao động ổn định. Đây là điểm xuất phát quan trọng để đề tài xác định hướng nghiên cứu, đồng thời khẳng định tính cấp thiết về mặt chính sách.
Điểm mới: Gắn lao động phi chính thức với kinh tế nền tảng
Một trong những điểm mới nổi bật của công trình là việc không tiếp cận lao động phi chính thức theo cách truyền thống, mà đặt nhóm lao động này trong mối quan hệ trực tiếp với kinh tế số và kinh tế nền tảng (gig economy).
Thay vì chỉ mô tả đặc điểm và quy mô, nghiên cứu đi sâu phân tích cách thức các nền tảng số đang tái cấu trúc thị trường lao động, từ đó tạo ra những “khoảng trống an sinh” mới. Người lao động có thể làm việc linh hoạt, không bị ràng buộc bởi hợp đồng dài hạn, nhưng đồng thời cũng không được bảo vệ đầy đủ bởi các cơ chế bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp hay các chế độ phúc lợi khác.
Cách tiếp cận này giúp mở rộng khung phân tích từ “lao động phi chính thức” sang “lao động phi chính thức trong nền kinh tế số” - một vấn đề còn tương đối mới trong nghiên cứu chính sách tại Việt Nam.
Tiếp cận từ thực tiễn Hà Nội: Lấp khoảng trống nghiên cứu
Không dừng lại ở lý luận hay tổng quan quốc gia, đề tài lựa chọn Hà Nội - một trung tâm kinh tế, chính trị và công nghệ lớn - làm địa bàn nghiên cứu. Đây là nơi hội tụ đầy đủ các đặc trưng của quá trình chuyển đổi số, đồng thời cũng là địa bàn có quy mô lớn và tính đa dạng cao của lao động phi chính thức.
Điểm đáng chú ý là nghiên cứu không chỉ dừng ở việc mô tả chính sách, mà còn phân tích mức độ tiếp cận và thụ hưởng thực tế của người lao động, qua đó chỉ ra những rào cản cụ thể như: thủ tục hành chính phức tạp, thiếu thông tin, thu nhập không ổn định hoặc cơ chế đóng - hưởng chưa phù hợp.
Cách tiếp cận này góp phần bổ sung một khoảng trống quan trọng trong các nghiên cứu trước đây - vốn chủ yếu thiên về phân tích vĩ mô hoặc thiếu chiều sâu thực tiễn địa phương.
Tích hợp yếu tố công nghệ vào phân tích chính sách
Một đóng góp đáng chú ý khác của đề tài là việc tích hợp yếu tố công nghệ số vào phân tích chính sách an sinh xã hội. Thay vì coi chuyển đổi số chỉ là bối cảnh, nghiên cứu xem đây là một biến số tác động trực tiếp đến thiết kế và thực thi chính sách.
Cụ thể, đề tài chỉ ra rằng công nghệ số không chỉ tạo ra thách thức mà còn mở ra cơ hội: từ việc số hóa dữ liệu lao động, cải thiện quản lý thông tin, đến việc thiết kế các cơ chế đóng - hưởng linh hoạt hơn cho người lao động phi chính thức.
Đây là hướng tiếp cận mang tính hiện đại, phù hợp với xu hướng quốc tế, đồng thời có giá trị tham chiếu cho quá trình hoạch định chính sách trong nước.
Ảnh: TL
Đề xuất giải pháp theo hướng bao trùm và linh hoạt
Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn, nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp theo hướng mở rộng bao phủ an sinh xã hội một cách linh hoạt, thích ứng với đặc thù của lao động phi chính thức trong nền kinh tế số.
Các giải pháp tập trung vào: mở rộng bảo hiểm xã hội theo hướng linh hoạt; hoàn thiện chính sách đối với lao động nền tảng; cải cách thủ tục hành chính; tăng cường tích hợp và liên thông dữ liệu; đồng thời nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận chính sách của người lao động.
Điểm đáng chú ý là các đề xuất không mang tính chung chung, mà gắn với điều kiện thực tiễn của Hà Nội, từ đó có thể mở rộng tham chiếu cho các đô thị lớn khác.
Giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn
Với cách tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa lý luận chính trị học, chính sách công và phân tích thực tiễn, công trình của sinh viên Phạm Đoàn Việt Anh đã góp phần làm rõ hơn mối quan hệ giữa chuyển đổi số và an sinh xã hội - một vấn đề đang đặt ra nhiều thách thức trong quản trị phát triển hiện nay.
Không chỉ có ý nghĩa học thuật, nghiên cứu còn cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện chính sách an sinh xã hội theo hướng bao trùm, hiện đại và thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của thị trường lao động trong kỷ nguyên số.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, những nghiên cứu như vậy không chỉ có giá trị tham khảo, mà còn góp phần trực tiếp vào quá trình hoạch định chính sách, hướng tới một hệ thống an sinh xã hội công bằng, hiệu quả và bền vững.
BTV