Giữa tâm bão Trung Bộ, những người giữ “mạch sống” của từng bản tin

 

 

Song, cũng chính trên dải đất nhiều gian khó ấy, phía sau mỗi bản tin dự báo, mỗi cảnh báo thiên tai được phát đi kịp thời là sự bền bỉ, chính xác và tinh thần trách nhiệm của những người làm công tác khí tượng thủy văn. Họ là cán bộ, quan trắc viên, dự báo viên của Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ, những người âm thầm bám trạm, bám thiết bị, bám từng dòng số liệu giữa mưa nguồn, gió biển và lũ dữ, để bảo đảm rằng mạch thông tin không bị đứt quãng trong những thời điểm cần thiết nhất.

 

Không phải ngẫu nhiên mà Trung Bộ luôn được xem là một trong những khu vực nhạy cảm nhất trước tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu. Địa hình hẹp ngang, chia cắt mạnh, phía tây là dãy Trường Sơn, phía đông là Biển Đông, cùng với đặc điểm sông ngắn, lưu vực nhỏ nhưng phản ứng nhanh với mưa lớn đã khiến khu vực này thường xuyên phải đối mặt với các hình thái thời tiết nguy hiểm diễn biến nhanh, mạnh và khó lường. Đây cũng là nơi giao thoa của nhiều hệ thống thời tiết Bắc - Nam, nơi những nhiễu động khí quyển, khi gặp điều kiện địa hình đặc thù, có thể phát triển mạnh và gây ra các đợt mưa lớn cực đoan trên diện rộng.

 

Bởi vậy, công tác quan trắc, theo dõi, phân tích và cảnh báo sớm trên khu vực Trung Bộ luôn mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hiện nay, Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ quản lý mạng lưới trên địa bàn 9 tỉnh, thành phố, trải dài hơn 1.000km, với 217 trạm khí tượng, thủy văn, hải văn cùng 3 trạm radar thời tiết và 2 trạm radar biển. Đó không chỉ là một hệ thống kỹ thuật rộng lớn, mà còn là mạng lưới của những con người đang ngày đêm làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, giữ cho các thông số được cập nhật liên tục, giữ cho dữ liệu được truyền về kịp thời, giữ cho các bản tin dự báo có đủ cơ sở để phát đi chính xác, nhanh chóng và hữu ích đối với cộng đồng.

 

 

Năm 2025 là một năm cho thấy rõ hơn bao giờ hết mức độ khốc liệt và dị thường của thiên tai trên khu vực Trung Bộ. Trong tổng số 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, có tới 7 cơn bão và 1 áp thấp nhiệt đới đổ bộ trực tiếp vào Trung Bộ. Số trận lũ xuất hiện cao hơn rõ rệt so với trung bình nhiều năm. Không chỉ dày hơn về tần suất, lũ còn lên nhanh hơn, mạnh hơn và mở rộng phạm vi ảnh hưởng từ Bắc Trung Bộ đến Nam Trung Bộ, lan sang cả Tây Nguyên.

 

Đáng chú ý, lũ trái mùa đã xuất hiện ngay từ tháng 6, đồng thời tác động lên nhiều lưu vực sông, tạo nên một cục diện thiên tai chồng lấn, phức tạp và khó lường. Từ tháng 6 đến tháng 11/2025, Trung Bộ phải hứng chịu tổng cộng 7 đợt lũ lớn và đặc biệt lớn. Nước chưa kịp rút đã lại dâng, lũ chưa kịp nguôi đã tiếp tục chồng lũ. Trên nhiều hệ thống sông, mực nước chạm ngưỡng hoặc vượt cả những đỉnh lũ lịch sử từng được ghi nhận.

Cùng với lũ lớn là những đợt mưa cực đoan kéo dài, với tổng lượng mưa phổ biến tại nhiều nơi cao hơn trung bình nhiều năm từ 20 đến 70%; riêng Hà Tĩnh, có nơi cao hơn từ 100 đến 180%. Một số điểm đo như Bạch Mã, Nam Đông ghi nhận lượng mưa đặc biệt lớn, lần lượt đạt 1.216mm và 1.729mm trong các đợt mưa trọng điểm. Ngoài khơi, các đợt sóng lớn liên tiếp uy hiếp hệ thống đê điều, khu dân cư ven biển và hoạt động của tàu thuyền. Những con số ấy không chỉ phản ánh mức độ cực đoan của thiên tai, mà còn cho thấy sức ép rất lớn đặt lên công tác theo dõi, dự báo và cảnh báo trong toàn khu vực.

 

Trong thiên tai, mỗi con số truyền về không chỉ là số liệu chuyên môn. Đó là căn cứ để phân tích diễn biến, là cơ sở để ra quyết định ứng phó, là thêm một cơ hội để bảo vệ người dân.

 

Tại Trạm Thủy văn Củng Sơn, nơi án ngữ hạ lưu sông Ba, trận lũ lịch sử cuối tháng 11/2025 đã trở thành thử thách đặc biệt khắc nghiệt. Mực nước đỉnh lũ tại trạm vượt đỉnh lũ lịch sử năm 1993 tới 1,09m. Trong hoàn cảnh nước dâng nhanh, áp lực bủa vây tứ phía, việc đo đạc, cập nhật và truyền số liệu vẫn không được phép gián đoạn. Bởi phía sau những thông số ấy là quyết định sơ tán hay không sơ tán, là phương án bảo vệ dân cư vùng hạ du, là trách nhiệm đối với hàng nghìn hộ dân đang chờ đợi từng bản tin cảnh báo.

 

Không chỉ tại Củng Sơn, trên nhiều trạm khác dọc dải đất Trung Bộ, hình ảnh quan trắc viên đứng trên tuyến đo mực nước giữa mưa gió, cán bộ khí tượng hải văn khẩn trương chằng chống thiết bị trước giờ bão đến, hay dự báo viên thức trắng đêm để theo dõi từng diễn biến của mây, mưa, gió, sóng đã trở thành những minh chứng rất cụ thể về một nghề lặng thầm nhưng nặng gánh trách nhiệm.

 

Diễn biến lũ trong tháng 11/2025 tại khu vực Nam Trung Bộ tiếp tục cho thấy mức độ dồn dập, cực đoan của thiên tai. Tại Khánh Hòa, từ ngày 16 đến ngày 21/11 đã xuất hiện từ 2 đến 3 đợt lũ đặc biệt lớn trên các sông, đều vượt mức báo động 3. Trên sông Dinh Ninh Hòa, đỉnh lũ lớn nhất tại trạm thủy văn Dục Mỹ đạt 18,41m vào lúc 18 giờ 20 phút ngày 19/11, cao hơn mức báo động 3 là 0,91m; tại trạm thủy văn Ninh Hòa, mực nước đạt 6,77m vào lúc 14 giờ ngày 20/11, cao hơn báo động 3 là 1,07m và vượt đỉnh lũ lịch sử năm 1986 là 0,19m.

 

Trên sông Cái Nha Trang xuất hiện 3 đợt lũ liên tiếp. Đợt thứ nhất, đỉnh lũ tại trạm thủy văn Đồng Trăng đạt 12,24m vào lúc 13 giờ ngày 17/11, cao hơn mức báo động 3 là 1,24m. Đợt thứ hai, đỉnh lũ đạt 11,20m, cao hơn báo động 3 là 0,20m. Đợt thứ ba, đỉnh lũ đạt 13,14m, vượt báo động 3 tới 2,14m và chỉ thấp hơn đỉnh lũ lịch sử năm 2009 là 0,28m.

 

Trên sông Cái Phan Rang, tại trạm thủy văn Tân Mỹ, mực nước đạt 40,25m vào lúc 4 giờ ngày 20/11, cao hơn mức báo động 3 là 2,75m và thấp hơn đỉnh lũ lịch sử năm 2003 là 0,96m; tại trạm thủy văn Phan Rang, mực nước đạt 4,85m vào lúc 9 giờ ngày 20/11, cao hơn báo động 3 là 0,35m và thấp hơn đỉnh lũ lịch sử năm 2010 là 0,53m. Mùa lũ đi qua, những số liệu để lại cho thấy tính chất bất thường, khốc liệt của mùa mưa lũ năm 2025 trên khu vực Trung Bộ.

 

Có một thực tế luôn lặp lại trong thiên tai: khi cộng đồng đứng trước nguy cơ lớn hơn, những người làm công tác quan trắc và dự báo lại phải bám vị trí chặt hơn, giữ nhịp công việc chắc hơn. Khi người dân neo giữ tàu thuyền, chằng chống nhà cửa, sơ tán khỏi vùng xung yếu hay chạy lũ trong đêm, thì ở nhiều trạm quan trắc, cán bộ kỹ thuật và dự báo viên vẫn tiếp tục túc trực bên thiết bị. Họ giữ cho máy móc vận hành, giữ cho dòng dữ liệu không đứt, giữ cho bản tin không chậm một nhịp.

 

 

Sự lặng thầm ấy nhiều khi khuất sau những dòng tin ngắn gọn mà người dân tiếp cận hằng ngày. Người ta thấy bản tin dự báo, thấy cảnh báo mưa lớn, thấy thông báo lũ khẩn cấp, nhưng phía sau đó là cả một hệ thống đang vận hành với cường độ cao, từ radar, trạm đo, đường truyền số liệu đến những con người đang phân tích, đối chiếu, nhận diện rủi ro và hiệu chỉnh từng chi tiết nhỏ. Có người đã nhiều năm gắn bó với trạm, quen thuộc với từng nhịp thay đổi của dòng sông, từng âm thanh khác thường của thiết bị. Có người thức trắng nhiều đêm liền khi bão mạnh, mưa lớn, lũ cao. Cũng có người vừa làm nhiệm vụ chuyên môn, vừa thấp thỏm vì gia đình mình đang ở trong vùng ảnh hưởng thiên tai.

 

Bởi thế, giá trị của công tác khí tượng thủy văn không nằm ở những bảng số liệu hay những thuật ngữ chuyên môn khô khan. Giá trị ấy nằm ở chỗ thông tin đến sớm hơn một bước, rõ hơn một mức, sát thực hơn một khoảng để cộng đồng có thêm thời gian chuẩn bị và ứng phó. Trên dải đất Trung Bộ, nơi sinh kế của người dân gắn chặt với biển cả, với những dải đồng bằng hẹp ven sông, với miền núi luôn thường trực nguy cơ lũ quét, sạt lở đất, thì mỗi giờ cảnh báo sớm đều có ý nghĩa đặc biệt.

 

 

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng dị thường, công tác khí tượng thủy văn cũng đứng trước yêu cầu phải hiện đại hóa mạnh mẽ hơn. Cùng với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ đang từng bước nâng cấp mạng lưới quan trắc, mở rộng các trạm tự động, tăng cường ứng dụng công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo, nhằm nâng cao chất lượng phân tích, dự báo và cảnh báo. Đài cũng tham gia thực hiện 8 trong số 11 quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông lớn như sông Ba, sông Thu Bồn, sông Hương. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi độ chính xác rất cao, bởi mỗi thông tin dự báo không chỉ phục vụ cảnh báo thiên tai mà còn liên quan trực tiếp đến điều hành hồ chứa, giảm lũ cho hạ du và bảo đảm an toàn dân sinh.

 

Theo định hướng năm 2026, công tác theo dõi sát các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất sẽ tiếp tục được tăng cường. Cùng với đó là lộ trình xây dựng các mô hình toán thủy văn, thủy lực đồng bộ, thiết lập cơ sở dữ liệu dùng chung, triển khai các dự án phân vùng rủi ro thiên tai, lập bản đồ cảnh báo nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn. Đó không chỉ là bước tiến về kỹ thuật, mà còn là sự chuẩn bị cần thiết để công tác dự báo, cảnh báo theo kịp nhịp biến đổi ngày càng gay gắt của khí hậu và thời tiết.

 

Lặng lẽ phía sau mỗi bản tin là sự bền bỉ của những người làm công tác khí tượng thủy văn, những người chắt chiu từng dòng số liệu để đổi lấy thêm thời gian cảnh báo, thêm cơ hội ứng phó và thêm phần an toàn cho cộng đồng. Không phô trương, không ồn ào, họ đi qua mưa bão bằng trách nhiệm nghề nghiệp và sự tận tâm với nhân dân.