Hội thảo quốc tế tổng kết Dự án “Ô nhiễm không khí và đốt ngoài trời trong nông nghiệp tại Việt Nam”.

 

Dự án do VACNE chủ trì thực hiện từ năm 2022, với sự tài trợ của Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh (DEFRA) thông qua Liên minh Toàn cầu về Sức khỏe và Ô nhiễm (GAHP). Mục tiêu của Dự án là đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác động của đốt lộ thiên và sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp tới chất lượng không khí, sức khỏe con người, đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu tại Việt Nam.

 

Tham dự Hội thảo có bà Adetokunbo Adekunbi Folasade Akinseye, Giám đốc Trung tâm Quốc tế về Hóa chất, Thuốc trừ sâu và Chất thải nguy hại, Trưởng đoàn DEFRA; bà Maria Paola Lia, Giám đốc điều hành GAHP; cùng nhiều chuyên gia quốc tế. Về phía VACNE có TS. Nguyễn Ngọc Sinh, Chủ tịch Hội; GS.TSKH. Đặng Huy Huỳnh, Phó Chủ tịch Hội, Trưởng Ban Chỉ đạo Dự án; các Phó chủ tịch, GS.TS. Trần Hiếu Nhuệ, GS.TS. Đặng Kim Chi, PGS.TS. Phùng Chí Sỹ cùng nhiều nhà khoa học tham dự trực tiếp và trực tuyến.

 

 

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TSKH. Đặng Huy Huỳnh thay mặt Lãnh đạo VACNE nhiệt liệt chào mừng các đại biểu trong nước và quốc tế tham dự Hội thảo trong không khí những ngày đầu xuân năm mới, mùa Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam. Giáo sư trân trọng gửi tới các quý vị đại biểu lời chúc năm mới mạnh khỏe, hạnh phúc và thành công; chúc cho sự hợp tác giữa các tổ chức, các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế ngày càng bền chặt, hiệu quả.

 

GS. Huỳnh nhấn mạnh, trong suốt 4 năm qua, Dự án đã nhận được sự hỗ trợ quý báu và trách nhiệm từ DEFRA, GAHP cùng các đối tác trong và ngoài nước. Thay mặt VACNE, Giáo sư bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới DEFRA và GAHP đã tin tưởng, đồng hành; cảm ơn các cơ quan, địa phương đã tạo điều kiện triển khai thí điểm; cảm ơn hơn 150 nhà khoa học, chuyên gia đã đóng góp trí tuệ, công sức cho Dự án. Giáo sư khẳng định, những kết quả đạt được hôm nay là thành quả của tinh thần hợp tác quốc tế chân thành, của trách nhiệm khoa học và tâm huyết đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.

 

Trong báo cáo tổng kết, PGS.TS. Phùng Chí Sỹ, Giám đốc Dự án đã trình bày toàn diện các kết quả đạt được sau 4 năm triển khai với sự tham gia của 25 đơn vị trên cả nước. Báo cáo cho thấy Dự án đã xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu và bằng chứng khoa học quan trọng về thực trạng đốt hở phụ phẩm nông nghiệp và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật; phân tích mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí, biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và sức khỏe con người; đồng thời đề xuất khung mô hình đánh giá tác động và định hướng chính sách phù hợp với điều kiện Việt Nam.

 

Một trong những kết quả nổi bật là nghiên cứu và thí điểm các giải pháp thay thế đốt hở rơm rạ. Mô hình phân hủy nhanh rơm rạ ngoài đồng ruộng được triển khai tại xã An Trường và xã Quới An (tỉnh Vĩnh Long), mỗi xã 50 ha, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực về cải thiện đất và giảm phát thải. Hoạt động thu gom rơm rạ sản xuất viên nhiên liệu (RDF) tại Công ty CP Gia Bình Hồng Ngự (khoảng 40 tấn) cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm lãng phí tài nguyên sinh khối.

 

Dự án cũng cập nhật quy trình lập bản đồ xác định điểm nóng đốt hở rơm rạ trên phạm vi toàn quốc; xây dựng bản đồ phân bố theo tháng và năm; dự báo nồng độ PM2.5 phát sinh trong năm 2025; đánh giá mức độ đóng góp của đốt rơm rạ tới ô nhiễm PM2.5 tại Hà Nội. Công tác điều tra sinh khối, ước tính lượng đốt cháy và phát thải khí nhà kính được thực hiện bài bản, cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiện chính sách.

 

Đặc biệt, Dự án đã chế tạo 02 thiết bị giám sát tự động PM1, PM2.5, PM10 và TSP sử dụng năng lượng mặt trời, truyền dữ liệu trực tuyến, triển khai tại một số xã của tỉnh Vĩnh Long nhằm theo dõi chất lượng không khí trước, trong và sau khi đốt rơm rạ, qua đó cung cấp minh chứng thực tế về tác động của đốt hở tới môi trường không khí.

 

 

Trong công tác truyền thông và nâng cao nhận thức, ngoài việc xây dựng tài liệu tập huấn, tổ chức đào tạo cho nhà quản lý, sinh viên, nông dân; phát hành tờ rơi, áp phích và hướng dẫn kỹ thuật; đăng tải bài viết trên các website và tạp chí khoa học, Dự án còn tổ chức Cuộc thi “Cánh đồng xanh – Không khí sạch”. Cuộc thi đã tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực tại nhiều địa phương, khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện môi trường, hạn chế đốt rơm rạ và sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật không hợp lý.

 

Phát biểu tại Hội thảo, bà Maria Paola Lia, Giám đốc điều hành GAHP đánh giá cao cách tiếp cận dựa trên bằng chứng khoa học và sự gắn kết giữa nghiên cứu, chính sách và cộng đồng của VACNE. Đại diện DEFRA ghi nhận Dự án là một mô hình hợp tác hiệu quả, có thể chia sẻ kinh nghiệm cho các quốc gia khác đang đối mặt với vấn đề tương tự.

 

Bên cạnh các nội dung tổng kết, đánh giá kết quả nghiên cứu và thảo luận định hướng tiếp theo của Dự án, Hội thảo cũng ghi nhận hơn 10 báo cáo chính thức và hàng chục lượt phát biểu từ các đại biểu trong và ngoài nước đóng góp ý kiến về tính khoa học, tính thực tiễn cũng như khả năng nhân rộng của các mô hình thí điểm.

 

Tại Hội thảo, Ban Tổ chức đã chính thức ra mắt Mạng lưới “Sức khỏe môi trường” do GS.TS.NGND Đặng Kim Chi làm Chủ tịch. Việc thành lập Mạng lưới nhằm tăng cường kết nối các nhà khoa học trong lĩnh vực môi trường, y tế và các ngành liên quan; thúc đẩy nghiên cứu, trao đổi thông tin và đề xuất chính sách nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước tác động của ô nhiễm môi trường.

 

Các đại biểu tham dự Hội thảo đánh giá cao việc thành lập Mạng lưới “Sức khỏe môi trường”, coi đây là bước đi cần thiết nhằm kết nối các nhà khoa học và cơ quan quản lý, tăng cường theo dõi dài hạn tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe. Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh rằng các sản phẩm của Dự án như mô hình sản xuất viên nén sinh khối, hệ thống bản đồ điểm nóng đốt mở và thiết bị giám sát bụi mịn có tính thực tiễn cao, cần được nhân rộng và lồng ghép vào chính sách phát triển nông nghiệp bền vững.

 

Kết luận Hội thảo, TS. Nguyễn Ngọc Sinh, Chủ tịch VACNE nhấn mạnh rằng giảm thiểu đốt lộ thiên và sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và đa dạng sinh học. VACNE sẽ tiếp tục phối hợp với các đối tác trong và ngoài nước để nhân rộng các mô hình hiệu quả, tích hợp kết quả nghiên cứu vào kế hoạch hành động của địa phương, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và môi trường không khí trong lành hơn cho các thế hệ mai sau.